W skrócie
- Umowa o pracę (Kodeks pracy) daje urlop, okres wypowiedzenia, płatne chorobowe i minimalne wynagrodzenie.
- Umowa zlecenie i o dzieło to umowy cywilne (Kodeks cywilny): bez urlopu i bez ochrony z Kodeksu pracy.
- B2B to współpraca dwóch firm — sam/a prowadzisz działalność, płacisz ZUS i podatek.
Porównanie umów w tabeli
| Umowa o pracę | Umowa zlecenie | Umowa o dzieło | B2B | |
|---|---|---|---|---|
| Podstawa | Kodeks pracy | Kodeks cywilny | Kodeks cywilny | umowa między firmami |
| Przedmiot | praca pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę | staranne wykonywanie czynności | konkretny rezultat (dzieło) | usługa świadczona przez Twoją firmę |
| Minimalne wynagrodzenie | tak (miesięczne) | tak (minimalna stawka godzinowa) | nie | nie (dotyczy minimalna stawka, gdy osobiście wykonujesz zlecenie) |
| Płatny urlop | tak, 20 lub 26 dni | nie (chyba że strony umówią) | nie | nie (chyba że strony umówią) |
| Okres wypowiedzenia | ustawowy | umowę można wypowiedzieć w każdym czasie | co do zasady brak | zgodnie z umową |
| Ubezpieczenie emerytalne i rentowe | tak | tak (z wyjątkami, np. student do 26 lat) | co do zasady nie | tak, płacisz sam/a |
| Chorobowe | obowiązkowe | dobrowolne | brak | dobrowolne |
| Ubezpieczenie zdrowotne | tak | tak (z wyjątkami) | co do zasady nie | tak, płacisz sam/a |
Tabela opisuje typowe sytuacje. Szczegóły (np. zbieg kilku umów, umowa z własnym pracodawcą) mogą zmieniać zasady oskładkowania — w razie wątpliwości sprawdź informacje ZUS.
Umowa o pracę
Najbezpieczniejsza forma dla pracownika. Daje m.in.:
- co najmniej minimalne wynagrodzenie (przy pełnym etacie),
- płatny urlop wypoczynkowy — zob. urlop wypoczynkowy,
- wynagrodzenie chorobowe i zasiłki (macierzyński, rodzicielski),
- okres wypowiedzenia zależny od stażu i ochronę przed zwolnieniem w szczególnych sytuacjach (np. ciąża, wiek przedemerytalny),
- świadectwo pracy po zakończeniu umowy.
Rodzaje umów o pracę: na okres próbny (zob. umowa na okres próbny), na czas określony i na czas nieokreślony. Umów na czas określony z jednym pracodawcą może być co do zasady najwyżej trzy, a łączny czas ich trwania nie może przekroczyć 33 miesięcy — potem umowa staje się umową na czas nieokreślony.
Jeśli pracujesz pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zleceniodawcę, to według art. 22 Kodeksu pracy jest to zatrudnienie na podstawie stosunku pracy — bez względu na nazwę umowy. Zastąpienie umowy o pracę umową cywilną w takich warunkach jest niedopuszczalne.
Umowa zlecenie
- Obowiązuje minimalna stawka godzinowa (ustalana co roku) i obowiązek potwierdzania liczby godzin.
- Składki emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne są obowiązkowe, chorobowe — dobrowolne.
- Uczniowie i studenci do 26. roku życia na umowie zlecenie nie płacą składek ZUS, a dzięki uldze dla młodych mogą nie płacić podatku dochodowego do limitu przychodów.
- Każda strona może wypowiedzieć umowę w każdym czasie (w umowie można ustalić okres wypowiedzenia).
Umowa o dzieło
Dotyczy konkretnego, sprawdzalnego rezultatu: projektu logo, napisania artykułu, wykonania mebla na wymiar. Co do zasady nie są od niej płacone składki ZUS, tylko podatek. Od 2021 r. zamawiający zgłasza takie umowy do ZUS. Jeśli „dziełem" nazwano zwykłe, powtarzalne czynności (np. sprzątanie, obsługa klienta), ZUS może uznać umowę za umowę zlecenie i naliczyć składki.
B2B — współpraca na działalności gospodarczej
- Zakładasz jednoosobową działalność gospodarczą (CEIDG) i wystawiasz faktury.
- Sam/a płacisz składki ZUS (na początku możesz skorzystać z ulgi na start i preferencyjnych składek) i podatek, często także VAT.
- Nie masz ustawowego urlopu ani płatnego chorobowego, chyba że wynegocjujesz „płatne przerwy" w umowie.
- Stawka na B2B jest zwykle wyższa niż pensja brutto na etacie, ale porównuj kwoty po odjęciu ZUS, podatku, księgowości i dni bez wynagrodzenia.
Którą umowę wybrać?
- Stabilność, kredyt, plany rodzinne — umowa o pracę.
- Student do 26 lat, praca dorywcza — umowa zlecenie bywa korzystna (wyższa kwota „na rękę").
- Jednorazowe zlecenie twórcze — umowa o dzieło.
- Specjalista z wysoką stawką, kilku klientów — B2B, po policzeniu kosztów.
Umowa o pracę, zlecenie, o dzieło czy B2B — pytania i odpowiedzi
Czy na umowie zlecenie przysługuje urlop?
Nie z mocy prawa. Kodeks pracy nie obowiązuje przy umowie zlecenie, więc urlop przysługuje tylko wtedy, gdy strony wpiszą go do umowy.
Czy umowa zlecenie wlicza się do stażu pracy?
Co do zasady do stażu, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się okresy zatrudnienia na umowie o pracę. Przepisy przewidują jednak wyjątki i zmiany (np. dotyczące wliczania okresów innej aktywności do stażu pracy) — sprawdź aktualny stan prawny przed ustaleniem stażu.
Czy pracodawca może zmusić mnie do B2B?
Nie. Jeśli praca ma cechy stosunku pracy (kierownictwo, wyznaczone miejsce i czas), powinna być wykonywana na umowie o pracę. Możesz zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy lub wystąpić do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Ile umów na czas określony można podpisać?
Z jednym pracodawcą co do zasady najwyżej trzy, a łączny okres zatrudnienia na ich podstawie nie może przekroczyć 33 miesięcy. Przepisy przewidują wyjątki, np. zastępstwo nieobecnego pracownika czy pracę sezonową.
Źródła
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (art. 22, art. 25¹), Internetowy System Aktów Prawnych
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (umowa zlecenia, umowa o dzieło), ISAP
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych — zasady oskładkowania umów
- Państwowa Inspekcja Pracy
Poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień aktualizacji podany na górze strony.